Ang Web3 ay nagpapakita ng sarili bilang isang mas inklusibong sistema ng pananalapi, bukas sa sinumang may smartphone at internet access. At ito ay isang malaking pag-unlad, ngunit dahil lamang sa may access tayo ay hindi nangangahulugang ito ay tunay na ligtas o praktikal na gamitin.

Ang isang user ay maaari pa ring mawalan ng pondo sa pamamagitan ng pagpili ng maling network, pagbabayad ng labis sa mga bayarin o pagpapadala ng mga asset sa isang hindi suportadong destinasyon. Gayunpaman, kapag ang parehong pagkakamali ay paulit-ulit na nangyayari, ito rin ay tanda ng isang problema sa produkto, kahit na tinatawag ito ng industriya na pagkakamali ng kliyente.

Ang bukas na access ay hindi inklusyong pinansyal

Ang walang pahintulot na pag-access ay sumasagot sa isang medyo makitid na tanong—maaari bang makapasok ang isang tao sa sistema? Ang inklusyong pinansyal ay nangangailangan sa atin na magtanong ng mas mahirap na mga tanong. Naiintindihan ba ng taong iyon ang kanilang ginagawa, makikilala ba nila ang isang mapanganib na aksyon bago ito kumpirmahin, at magagamit ba nila ang produkto nang hindi muna nawawalan ng sapat na pera upang matutunan kung paano ito gumagana?

At iyan ay isang malaking pagkakaiba, dahil ang crypto ay hindi na lang para sa mga trader na naglalaro ng perang kaya nilang mawala. Sa mga lugar kung saan bumabagsak ang lokal na pera, hindi makontrol ang implasyon, napakamahal ng mga remittance o halos imposibleng makakuha ng foreign currency, ang crypto ay talagang nagsisilbi sa isang tunay at praktikal na pangangailangan.

Tingnan ang sub-Saharan Africa, halimbawa. Sa pagitan ng Hulyo 2024 at Hunyo 2025, naranasan ng rehiyon ang $205.7 bilyon sa on-chain na halaga, tumaas ng 51.7% kumpara sa nakaraang taon. $92.1 bilyon para sa Nigeria lamang. Sinabi ng Chainalysis na karamihan sa aktibidad ay sanhi ng implasyon, pagbaba ng halaga ng pera, limitadong access sa foreign exchange, at lumalawak na paggamit ng crypto para sa mga cross-border na pagbabayad.

Kaya para sa maraming user, ang crypto ay isang kapaki-pakinabang na tool upang makatipid ng kanilang pera, magbayad sa mga tao o magpadala ng pondo sa pagitan ng mga bansa. Ang mga stablecoin at blockchain payments ay maaaring makapagpababa ng mga gastos sa pamamagitan ng pag-alis ng mga middlemen at pagpapabilis ng proseso ng clearing, ngunit ang mas murang teknolohiya ay hindi awtomatikong nangangahulugang mas madaling ma-access. Kung kailangan mong intindihin ang mga network, gas fees, bridges, wallet permissions, slippage, address formats at finality para lang magamit ito, kung gayon ang ginawa lang natin ay inilipat ang kumplikasyon mula sa bangko patungo sa kliyente.

Ang bawat user ay may badyet sa pagkakamali

Ang bawat taong gumagamit ng produktong pinansyal ay may tinatawag kong badyet sa pagkakamali (error budget), ang halaga ng pera na kaya nilang mawala habang natututo kung paano gumagana ang produkto bago maging ekonomikal na hindi makatwiran ang paggamit nito.

Isaalang-alang ang dalawang user na nagsagawa ng parehong on-chain operation sa parehong oras at bawat isa ay nagbayad ng $25 sa network at bridge fees. Ang isa ay naglilipat ng sampung libo; ang isa naman ay naglilipat ng isang daang dolyar. Mula sa pananaw ng protocol, ang mga resulta ay maaaring magkapareho, ngunit para sa unang user, ang $25 ay isang abala; para sa pangalawa, nawala na ang isang-kapat ng transaksyon.

Ang mga blockchain protocol ay hindi alam ang kita, ipon, o sitwasyong pinansyal ng kliyente, at hindi rin dapat. Gayunpaman, madalas na sapat ang nalalaman ng mga produkto tungkol sa transaksyon upang makilala kung may mali. Makikita nila ang halagang inililipat, tantyahin ang bayad sa network, ihambing ang mga magagamit na ruta, kalkulahin ang inaasahang halaga sa pagdating at minsan ay matukoy na ang napiling destinasyon ay hindi sumusuporta sa napiling network.

Sa kabila nito, maraming interface ang patuloy na nagpapakita ng mga teknikal na desisyon na para bang lahat ng user ay may parehong kapital, karanasan, at tolerance sa pagkalugi. Hindi sila ganoon. Ang fixed at unpredictable na gastos ay natural na mas nakakapinsala sa mga taong nagpapadala ng mas maliliit na halaga, habang ang mga hindi mababawing pagkakamali ay nagdudulot ng mas malaking kahihinatnan para sa mga kliyente na may limitadong ipon. Kung mas kaunti ang kapital ng isang tao, mas maliit ang kanilang badyet sa pagkakamali.

Kaya ang isang sistemang pinansyal na nangangailangan ng ilang mamahaling aralin bago ito magamit nang ligtas ay maaaring bukas, ngunit ang pagiging bukas lamang ay hindi ito ginagawang inklusibo.

Ang self-custody ay hindi dapat mangahulugang self-abandonment

Wala sa mga ito ang isang argumento laban sa self-custody. Gusto ko lang sabihin na hindi kailangang isuko ng mga kliyente ang kontrol dahil lamang sa kumplikado ang teknolohiya sa likod ng kanilang pera. Ang industriya ng crypto ay madalas na nagpapakita ng isang maling pagpipilian: alinman ay isang sentralisadong platform ang kumokontrol sa karanasan, o ang user ay naiwan upang pamahalaan ang bawat teknikal at seguridad na desisyon nang mag-isa.

Sa praktika, ang self-custody ay maaaring mangahulugan ng pamamahala ng mga susi, recovery phrase, gas tokens, network, pag-apruba, bridge at backup. Nakukuha ng mga kliyente ang kalayaang pinansyal, kasama ang isang workload na normal na hahawakan ng ilang team sa loob ng isang bangko. Kaya ang karanasan ay maaaring pakiramdam na isang kakaibang kasunduan—narito ang iyong kalayaang pinansyal, subukang huwag pindutin ang maling button. Ang punto ay ang kontrol sa mga asset at tulong mula sa isang produkto ay hindi magkasalungat.

Maaaring makakita ang isang self-custodial na produkto ng mga hindi tugmang network, ipaliwanag ang mga pahintulot sa simpleng wika, gayahin ang magiging resulta ng isang transaksyon, banderahan ang isang bayad na hindi proporsyonal sa halagang ipinapadala, at gawing kapansin-pansing naiiba ang mga mapanganib na aksyon mula sa mga regular. Maaari itong magrekomenda ng mas ligtas na ruta nang hindi kinukuha ang kontrol sa mga pondo.

Ito ang isa sa mga dahilan kung bakit namin itinatayo ang ChangeNOW lampas sa orihinal nitong papel bilang instant exchange at binabago ito sa isang all-in-one crypto platform. Ang layunin ng isang crypto super app ay dapat na bawasan ang bilang ng mga teknikal na desisyon na kailangang gawin ng mga user para lang makumpleto ang isang ordinaryong gawain sa pananalapi. Ang pagbili, pag-iimbak, pagpapalit, pagpapadala, pag-trade o pagpapalago ng pondo ay maaaring nakasalalay sa iba't ibang imprastraktura na gumagana sa likod, ngunit hindi dapat maging responsable ang kliyente sa pagkonekta ng bawat bahagi nito.

Ang paulit-ulit na pagkakamali ng user ay data ng produkto

Siyempre, mayroon pa ring sariling responsibilidad ang mga user. Walang produkto ng pananalapi ang makakapigil sa bawat masamang desisyon, makakapigil sa bawat pag-atake o makakakansela sa bawat transaksyon na naisagawa na. May tunay na kapalit ang Web3, at ang pagpapanggap na wala—na para bang ganap itong walang panganib—ay hindi magiging tapat. Ngunit ang responsibilidad ay hindi itim at puti. Ang isang tao ay maaaring gumawa ng isang masamang desisyon sa kanyang sarili, ngunit kung ang parehong uri ng pagkakamali ay patuloy na nangyayari sa iba't ibang kliyente, iyan ay marahil isang tanda na mayroong maaaring mapabuti sa produkto mismo.

Ang default na tugon ng industriya ay madalas na edukasyon: basahin ang dokumentasyon, panoorin ang tutorial, alamin kung paano gumagana ang gas at unawain ang pagkakaiba sa pagitan ng isang network, wallet, bridge at exchange bago ipadala ang iyong pera. Mahalaga ang edukasyon, ngunit hindi nito maaaring patawarin ang mga nahuhulaan nang failure mode. Ang pagpapadala ng $100 ay hindi dapat mangailangan ng minor degree sa distributed systems.

Kung paulit-ulit na nalilito ang mga user sa parehong network, hindi sapat ang isa pang artikulo. Kung aprubahan nila ang mga pahintulot na hindi nila naiintindihan, hindi solusyon ang mas mahabang disclaimer. Kung ang tunay na gastos ay nagiging malinaw lamang pagkatapos ng kumpirmasyon, hindi nagbibigay ng informed consent ang interface.

Ang kalayaang pinansyal ay hindi maaaring "pay-to-learn"

Ang Web3 ay nakagawa na ng isang medyo mahirap: nakabuo ng bukas na imprastraktura ng pananalapi na gumagana sa buong mundo, sa labas ng tradisyonal na sistema ng pagbabangko. Ang susunod na prayoridad ay hindi kasing-flashy na pag-usapan sa entablado, ngunit mas mahalaga ito para sa tunay na pag-aampon: ang gawing magagamit ang mga bagay na ito nang hindi pinipilit ang lahat na maging ganap na eksperto.

Nangangahulugan ito ng pagbuo ng mga produkto na nagdadala ng mga pinaghiwa-hiwalay na tool sa malinaw na karanasan, pumipigil sa mga nahuhulaang pagkakamali, at tumutulong sa mga kliyente na makamit ang resulta sa pananalapi sa halip na kumpletuhin lamang ang isang transaksyon sa blockchain. Ito rin ang direksyon na aming tinutugis sa ChangeNOW habang bumubuo kami ng isang super app. Ang punto ay hindi itago ang Web3 o alisin ang kontrol sa user. Ito ay higit pa tungkol sa pagkuha ng responsibilidad para sa kumplikasyon na matagal nang itinutulak ng mga produkto sa kanila.

Ang susunod na bilyong user ay hindi dapat mangailangan ng sapat na disposable income upang makaligtas sa learning curve ng Web3. Ang kalayaang pinansyal ay hindi maaaring mangahulugan na ang access ay bukas habang ang gastos sa pag-aaral ay napresyuhan para sa mayayaman. Magiging tunay na inklusibo ang Web3 hindi kapag sinuman ay maaaring magbukas ng wallet, kundi kapag ang ordinaryong tao ay maaaring gumamit nito nang hindi nagkakaroon ng mamahaling pagkakamali bilang sapilitang presyo ng pagpasok.

Si Pauline Shangett ay Chief Strategy Officer sa non-custodial crypto platform na ChangeNOW.