Paus Leo XIV publiceerde maandag zijn eerste encycliek, een document van 245 paragrafen dat volledig gewijd is aan kunstmatige intelligentie en dat oproept tot strenger toezicht op Big Tech, data classificeert als een gedeelde menselijke hulpbron, en stelt dat "technologie nooit neutraal is" omdat het de waarden, blinde vlekken en economische prikkels absorbeert van degene die het bouwt.

Het document, Magnifica Humanitas ("Magnifieke Mensheid"), werd op 25 mei uitgebracht in de Synodezaal van het Vaticaan. Paus Leo ondertekende het tien dagen eerder, op 15 mei, de 135e verjaardag van Rerum Novarum—de encycliek uit 1891 van Paus Leo XIII over arbeidsrechten die de basis werd van de moderne katholieke sociale leer.

Paus Leo heeft AI consequent neergezet als de bepalende morele uitdaging van zijn pontificaat, en vergeleek de aanstaande sociale omwenteling met die van de Industriële Revolutie.

De encycliek behandelt veel onderwerpen: AI in oorlogvoering, dehumanisering, technocratie, datacolonialisme, online kinderbeveiliging, massale werkloosheid, desinformatie, autonome wapens, en zelfs transhumanisme. Maar het argument dat alles met elkaar verbindt is eenvoudig. Elk algoritme weerspiegelt de prioriteiten van de mensen die het hebben ontworpen, gefinancierd en ingezet. Systemen bouwen die anders pretenderen, elimineert die vooringenomenheid niet – het verbergt die alleen maar.

Data behoort iedereen toe. Ook die van jou.

De katholieke sociale leer heeft lang gesteld dat de natuurlijke hulpbronnen van de aarde bedoeld zijn voor de hele mensheid, niet voor privé-eigenaren. Leo breidt dat principe rechtstreeks uit naar de digitale economie. Algoritmes, platforms en data, zo stelt de encycliek, moeten worden beheerd als gemeenschappelijke goederen, en niet achter commerciële muren worden opgesloten door een paar bedrijven.

"Data is het product van vele bijdragers en mag niet worden behandeld als iets dat verkocht of toevertrouwd wordt aan een selecte groep," schrijft de paus.

De tekst past ook het subsidiariteitsbeginsel—het principe dat beslissingen op het meest lokale niveau moeten worden genomen—specifiek toe op technologieplatforms. De encycliek roept niet alleen op tot top-down regulering; in plaats daarvan pleit het voor transparante algoritmes, onafhankelijke gemeenschapsaudits en reële wettelijke bevoegdheden voor mensen om geautomatiseerde systemen aan te vechten die van invloed zijn op hun kredietwaardigheid, sollicitaties of risicobeoordelingen voor misdaad. Zonder dat gedistribueerde toezicht, zo stelt Leo, wordt het bestuur van AI een vorm van digitaal autoritarisme dat de bevolking die het beweert te dienen, het zwijgen oplegt.

De encycliek richt zich ook op transhumanisme – het idee dat menselijke beperkingen en kwetsbaarheid tekortkomingen zijn die we moeten weg-engineeren. Leo's tegenargument is dat eindigheid geen fout is. Het is wat empathie, moreel oordeelsvermogen en oprechte zorg voor anderen mogelijk maakt. Systemen die gebouwd zijn om dit weg te optimaliseren, produceren geen betere mens. Ze produceren iets dat de kwetsbaren efficiënter evalueert en uitsluit.

De paus is voorzichtig om de technologie niet te antropomorfiseren. AI-systemen, zo stelt de encycliek, "bezitten geen lichaam, voelen geen vreugde of pijn," schrijft hij. De encycliek merkt op dat AI-systemen de geleefde ervaring missen die tot echt begrip leidt. Ze kunnen empathie simuleren en overtuigende taal produceren, maar ze begrijpen niet wat ze uitbrengen.

Dat onderscheid is praktisch belangrijk. Wanneer een algoritme beslissingen neemt over aanwerving, kredietvoorwaarden vaststelt of een risicoscore toewijst in een rechtbank, verhult de ogenschijnlijke objectiviteit de keuzes die door de ontwerpers zijn ingebouwd. De encycliek waarschuwt specifiek tegen het delegeren van gevoelige beslissingen aan geautomatiseerde systemen die "geen mededogen, genade of vergeving kennen" en tegen het behandelen van het resultaat als neutraal enkel en alleen omdat een machine het heeft geproduceerd.

Anthropic was aanwezig

De persoon die maandag het podium deelde met Leo trok net zoveel aandacht als het document zelf. Christopher Olah – medeoprichter van Anthropic en hoofd van het interpretability research team – sprak tijdens de presentatie in de Synodezaal, naast twee Vaticaanse kardinalen en een paar theologen.

Zoals Decrypt rapporteerde toen Leo werd verkozen, omschreef de paus AI al bij zijn allereerste toespraak tot de kardinalen als de centrale morele kwestie van zijn pontificaat. De encycliek van maandag is de formele doctrinaire versie van die toewijding.

Olah gebruikte de gelegenheid om openlijk te zeggen wat de meeste AI-managers vermijden: dat elk groot lab "opereert binnen een reeks prikkels en beperkingen die soms conflicteren met het juiste doen," en dat extern toezicht – van regeringen, religieuze instellingen en het maatschappelijk middenveld – niet optioneel is. Hij wees ook op AI-gedreven arbeidsverplaatsing als een risico op korte termijn dat, indien het op grote schaal materialiseert, "een morele noodzaak van historische proporties" zou creëren.

Leo had de hardere versie van dat argument al geschreven. "Een morele AI is niet genoeg," stelt de encycliek, als de moraliteit erachter uitsluitend wordt bepaald door wie de data en de rekencapaciteit beheert. Leo deed hetzelfde pleidooi rechtstreeks aan leidinggevenden van Silicon Valley in het Vaticaan in november 2025. Het Vaticaan keurde op 16 mei ook een nieuwe interne AI-commissie goed, bestaande uit zeven afdelingen, om de AI-governance binnen de Heilige Stoel in de toekomst te coördineren.