آزتک (Aztec) ($AZTEC) توضیح داده شد: قراردادهای هوشمند خصوصی در اتریوم

زنجیره‌های بلوکی به طور پیش‌فرض شفاف هستند. هر تراکنش، هر موجودی کیف پول، هر تعامل قرارداد هوشمند در یک دفتر کل عمومی قرار دارد که هر کسی می‌تواند آن را بررسی کند. این شفافیت یک ویژگی برای اعتماد و تایید است، اما هنگام ساخت زیرساخت مالی واقعی بر روی آن، مشکل جدی ایجاد می‌کند. تصور کنید اگر موجودی حساب بانکی شما، هر پرداختی که انجام داده‌اید و هر فردی که با او معامله کرده‌اید برای کل اینترنت قابل مشاهده باشد. این اساساً نحوه کار اتریوم در امروز است.

Aztec یک لایه 2 zkRollup است که بر روی اتریوم ساخته شده و سعی دارد این مشکل را حل کند. این فقط یک کوین حریم خصوصی یا میکسر نیست. این یک پلتفرم قرارداد هوشمند کاملاً برنامه‌پذیر است که در آن حریم خصوصی از پایه در معماری تعبیه شده است. توسعه‌دهندگان می‌توانند قراردادهایی بنویسند که وضعیت رمزگذاری شده و خصوصی را در کنار وضعیت عمومی سنتی، همه در همان برنامه، مدیریت کنند. هدف، بازآفرینی تجربه کامل قراردادهای هوشمند اتریوم است اما با این توانایی که اطلاعات حساس مخفی بماند.

زک ویلیامسون، هم‌بنیان‌گذار و مدیرعامل آزتک لبز، بسیار صریح درمورد اهمیت این موضوع صحبت کرده است. استدلال او این است که نبود حریم خصوصی در بلاکچین‌ها بزرگ‌ترین مانع برای تبدیل شدن آن‌ها به زیرساخت مالی جهانی است. در وب ۲، هویت و داده‌های شما به طور پیش‌فرض خصوصی هستند. در وب ۳، همه چیز به طور پیش‌فرض شفاف است. آزتک می‌خواهد این شکاف را ببندد تا برنامه‌های غیرمتمرکز بتوانند مواردی مانند حقوق و دستمزد، پرونده‌های پزشکی، وام‌های خصوصی و احراز هویت را بدون افشای داده‌های کاربران به جهان انجام دهند.

داستان پیدایش: از بازارهای بدهی خصوصی تا اثبات‌های بدون دانش 

آزتک در ابتدا پروژه‌ای برای حفظ حریم خصوصی در بلاکچین نبود. در سال ۲۰۱۷، بنیان‌گذاران تلاش داشتند محصولات مالی سنتی را برای بازار بدهی خصوصی بسازند. آنها خیلی زود با موانعی روبرو شدند. ابزارهای مالی که می‌خواستند ایجاد کنند نیازمند محرمانگی بودند و زیرساخت‌های بلاکچین موجود قادر به تأمین آن نبودند. بنابراین مسیر خود را تغییر دادند. به جای ساخت خود محصولات مالی، شروع به ساخت فناوری حفظ حریم خصوصی کردند که آن محصولات به آن نیاز داشتند.

آن تغییر جهت یکی از مهم‌ترین تصمیمات در حوزه اثبات‌های دانش صفر بود. در فرآیند توسعه، تیم آزتک سیستم اثبات دانش صفر PLONK را اختراع کرد که از آن زمان به یکی از پرکاربردترین سیستم‌های اثبات در کل صنعت بلاک‌چین تبدیل شده است. پروژه‌های فراوانی فراتر از آزتک اکنون برای پیاده‌سازی‌های ZK خود به PLONK یا مشتقات آن تکیه می‌کنند. این تیم همچنین زبان برنامه‌نویسی سطح بالا به نام Noir را ایجاد کرد که به طور خاص برای نوشتن مدارهای اثبات دانش صفر و قراردادهای هوشمند طراحی شده است.

هشت سال توسعه صرف چیزی شده که امروز آزتک است. این زمان طولانی‌ای است، حتی با استانداردهای رمزنگاری، و نشان‌دهنده دشواری بالای ساخت سیستمی است که در آن محاسبات خصوصی و ترکیب‌پذیری عمومی در یک محیط همزیستی کنند.

نحوه عملکرد واقعی AZTEC: تفکیک PXE و AVM 

نوآوری معیار اصلی معماری در Aztec تفکیک اجرا به دو محیط مجزا است. این فقط یک تمایز نظری نیست. این به طور بنیادی محل انجام محاسبات و اطلاعاتی که در شبکه نمایان می‌شود را تغییر می‌دهد.

محیط اجرای خصوصی (PXE)، که به صورت «پیکسی» تلفظ می‌شود، یک کتابخانه سمت کاربر است که مستقیماً روی دستگاه کاربر اجرا می‌شود. وقتی کاربر با یک عملکرد خصوصی در قرارداد هوشمند Aztec تعامل دارد، همه محاسبات به صورت محلی انجام می‌شوند. PXE کلیدهای کاربر را مدیریت می‌کند، به‌روزرسانی‌های وضعیت خصوصی را پردازش می‌کند و اثبات‌های دانش صفر تولید می‌کند. نکته حیاتی این است که داده‌های حساس هرگز از دستگاه کاربر خارج نمی‌شوند. شبکه تنها اثباتی را می‌بیند که نشان‌دهنده اعتبار رخداد است، نه داده‌های اصلی خود آن.

ماشین مجازی آزتک (AVM) محیط اجرای سمت شبکه است. این ماشین مفهوماً مشابه ماشین مجازی اتریوم است و توابع عمومی را مدیریت می‌کند. زمانی که یک قرارداد هوشمند دارای بخش‌هایی باشد که باید در دفتر کل عمومی قابل مشاهده باشند، AVM آن عملیات را به صورت از راه دور پردازش می‌کند، درست مانند یک بلاکچین معمولی.

آنچه این معماری را منحصر به فرد می‌کند جریان جهت‌دار بین این دو محیط است. یک تراکنش همیشه در زمینه خصوصی روی دستگاه کاربر شروع می‌شود. توابع خصوصی سپس می‌توانند توابع عمومی را «صف» کنند تا بعداً توسط AVM اجرا شوند. اما بالعکس مجاز نیست. توابع عمومی نمی‌توانند توابع خصوصی را فراخوانی کنند. این جریان یک‌طرفه است که حریم خصوصی را حفظ می‌کند در حالی که هنوز اجازه می‌دهد برنامه‌های خصوصی با پروتکل‌های عمومی دیفای تعامل داشته باشند.

این مدل جهت‌دار همچنین همان چیزی است که آزتک را از سکه‌های حفظ حریم خصوصی ساده مانند مونرو یا زی‌کش متمایز می‌کند. آن پروژه‌ها انتقالات خصوصی ارائه می‌دهند، اما از قراردادهای هوشمند برنامه‌پذیر با منطق ترکیبی خصوصی و عمومی پشتیبانی نمی‌کنند. آزتک چنین امکانی دارد و جریان PXE به AVM مکانیزمی است که این قابلیت را ممکن می‌سازد.

حالت خصوصی، حالت عمومی و مدل UTXO

آزتک حالت را به صورت متفاوتی بسته به خصوصی یا عمومی بودنش مدیریت می‌کند. درک این تقسیم‌بندی اهمیت دارد زیرا بر نحوه ساخت توسعه‌دهندگان روی پلتفرم و نحوه تعامل کاربران با داده‌های خودشان تأثیر می‌گذارد.

حالت خصوصی از مدل UTXO (خروجی تراکنش خرج‌نشده) استفاده می‌کند. اگر از بیت‌کوین استفاده کرده باشید، این مفهوم مشابه است. داده‌های خصوصی به صورت «یادداشت‌های» رمزگذاری شده در درخت مرکل افزایشی ذخیره می‌شوند. وقتی کاربر می‌خواهد یک یادداشت را «خرج» کند یا به روز کند، آن را حذف نمی‌کند. بلکه یک نالیفایر (nullifier) به درخت نالیفایر جداگانه اضافه می‌کند. این نالیفایر ثابت می‌کند که یادداشت مصرف شده است بدون اینکه مشخص کند آن یادداشت خاص کدام بوده است. ناظران خارجی می‌توانند ببینند که چیزی نالیفای شده است، اما نمی‌توانند آن عمل را به هیچ قطعه داده خاصی ربط دهند.

حالت عمومی (Public State) مانند یک دفتر کل مبتنی بر حساب سنتی عمل می‌کند، مشابه نحوه عملکرد اتریوم. مانده‌ها و ذخیره قرارداد به‌صورت باز قابل خواندن و به‌روزرسانی توسط شبکه هستند.

این رویکرد ترکیبی به توسعه‌دهندگان انعطاف‌پذیری می‌دهد. یک برنامه دیفای (DeFi) در آذتک می‌تواند مانده‌های کاربران و جزئیات معاملات را از طریق مدل UTXO خصوصی نگه دارد، در حالی که داده‌های تجمعی استخر نقدینگی را به‌صورت عمومی از طریق مدل مبتنی بر حساب افشا می‌کند. این دو سیستم در داخل یک قرارداد با هم همزیستی دارند.

تجرید حساب بومی و سیستم چندکلیدی

یکی از انتخاب‌های طراحی پیشرو در آزتک این است که هر حساب یک قرارداد هوشمند است. هیچ حساب مالک خارجی (EOA) مانند اتریوم وجود ندارد. این تجرید حساب بومی به این معنا است که منطق حاکم بر نحوه تأیید هویت و مجوزدهی تراکنش‌های کاربر کاملاً قابل سفارشی‌سازی است.

برخی مثال‌های عملی از امکاناتی که این فراهم می‌کند:

• احراز هویت زیستی مانند FaceID یا اسکن اثر انگشت برای تأیید تراکنش‌ها
• ورود با اعتبارنامه‌های وب۲ از طریق Google OAuth یا ارائه‌دهندگان هویت مشابه
• منطق هزینه سفارشی مانند محدودیت‌های انتقال روزانه، نیازهای امضای چندگانه، یا برداشت‌های زمان‌بندی شده

فراتر از تجرید حساب، آزتک از معماری چند کلیدی استفاده می‌کند که به‌طور قابل‌توجهی پیچیده‌تر از مدل تک جفت کلید در بیشتر بلاک‌چین‌ها است. هر حساب چندین کلید تخصصی دارد که برای اهداف مختلف خدمت می‌کنند:

• کلیدهای نامعتبرسازی برای خرج کردن یا مصرف حالت خصوصی (یادداشت‌ها) استفاده می‌شوند
• کلیدهای مشاهده ورودی به کاربران امکان می‌دهند یادداشت‌هایی که برایشان ارسال شده است را رمزگشایی کنند
• کلیدهای امضا توسط قرارداد حساب مدیریت می‌شوند و برای مجوزدهی تراکنش‌ها استفاده می‌شوند

همچنین یک ویژگی امنیتی به نام مجزاسازی برنامه وجود دارد. کلیدهای نامعتبرسازی مختص قراردادهای خاص هستند، بنابراین اگر کلیدی که به یک برنامه مرتبط است به خطر بیفتد، کلیدهای کاربر در برنامه‌های دیگر تحت تاثیر قرار نمی‌گیرند. این امر حملات همبستگی را که در آن مهاجم می‌تواند فعالیت‌ها را در چندین برنامه به یک کاربر واحد مرتبط کند، جلوگیری می‌کند.

با این حال، یک نکته مهم وجود دارد. کلیدهای سطح پروتکل مانند کلیدهای نامعتبرسازی و مشاهده دائمی هستند پس از آنکه یک حساب مستقر شد. اگر به خطر بیفتند، نمی‌توان آنها را تغییر داد. کاربر باید یک حساب کاملاً جدید مستقر کند. این یک ریسک عملیاتی واقعی است که کاربران پیشرفته و توسعه‌دهندگان باید از آن آگاه باشند.

توکن $AZTEC: جزئیات عرضه، فروش و استیکینگ

توکن $AZTEC یک دارایی ERC-20 است که روی اتریوم L1 مستقر شده است. این توکن سه کاربرد اصلی در شبکه دارد: استیکینگ برای عملیات گره، مشارکت در حاکمیت و پرداخت هزینه تراکنش‌ها.

عرضه اولیه ۱۰,۳۵۰,۰۰۰,۰۰۰ توکن تعیین شده است. یک مزایده عمومی آزاد تا ۱۴.۹۵٪ از کل عرضه را به فروش خواهد رساند، با قیمت کف بر اساس ارزش‌گذاری کاملاً رقیق شده (FDV) به میزان ۳۵۰ میلیون دلار. بر اساس گفته پروژه، این قیمت کف تقریبا ۷۵٪ تخفیف نسبت به ارزش‌گذاری از آخرین دور تأمین مالی سرمایه‌ای Aztec Labs را نشان می‌دهد.

توزیع توکن‌ها به شرح زیر است:

اجرای نود سیکوئنسر نیازمند حداقل استیک ۲۰۰,۰۰۰ $AZTEC است. سیکوئنسرها مسئول ترتیب‌دهی تراکنش‌ها و تولید بلاک‌ها هستند. آنها از طریق کارمزد تراکنش‌ها که به صورت مانا پرداخت می‌شود، درآمد کسب می‌کنند. مانا معادل هزینه گس در اتریوم است. کارمزدهای مانا از طریق نرخ‌های تبادل که سیکوئنسرها به‌صورت منظم به‌روزرسانی می‌کنند، به $AZTEC تبدیل می‌شوند.

همچنین مکانیزم ضد تورمی در ساختار کارمزدها تعبیه شده است. در دوره‌های تقاضای بالا، می‌توان یک «حق بیمه حریم خصوصی» یا ضریب شلوغی را به کارمزدها اعمال کرد. آن بخش اضافه‌شده سوزانده می‌شود که به جبران تورمی که از پاداش‌های استیکینگ ایجاد می‌شود کمک می‌کند.

چه چیزی آزتک را از سایر پروژه‌های حفظ حریم خصوصی متمایز می‌کند

بیشتر پروژه‌های حفظ حریم خصوصی در حوزه رمزنگاری در یکی از دو دسته قرار می‌گیرند. آن‌ها یا ارزهای حفظ حریم خصوصی هستند که انتقال‌های محرمانه را انجام می‌دهند اما قابلیت برنامه‌نویسی ندارند، یا راه‌حل‌های مقیاس‌پذیری لایه ۲ هستند که توان عملیاتی را بهبود می‌بخشند اما هیچ کاری برای حفظ حریم خصوصی انجام نمی‌دهند. آزتک در هیچ‌کدام از این دسته‌ها جای نمی‌گیرد. این یک پلتفرم قرارداد هوشمند کاملاً برنامه‌پذیر است که حفظ حریم خصوصی در آن معماری پیش‌فرض است، نه یک افزونه اختیاری.

تقسیم PXE و AVM، مدل وضعیت خصوصی مبتنی بر UTXO، جریان اجرایی جهت‌دار، انتزاع بومی حساب و سیستم چندکلیدی همه با هم کار می‌کنند تا چیزی ایجاد کنند که در حال حاضر رقیب مستقیمی ندارد. سابقه تیم در اختراع PLONK و توسعه Noir به آن‌ها اعتبار می‌دهد که اکثر پروژه‌ها در این حوزه فاقد آن هستند.

هنوز سوالی باز است که آیا آزتک می‌تواند چشم‌انداز کامل خود را عملی کند یا خیر. هشت سال توسعه زمان زیادی است و گذار از تست‌نت به یک شبکه اصلی عملیاتی با کاربران و پول واقعی همیشه سخت‌ترین بخش است. اما برای هر کسی که معتقد است حفظ حریم خصوصی پیش‌نیاز مرحله بعدی پذیرش بلاک‌چین است، آزتک یکی از جدی‌ترین تلاش‌ها برای حل این مشکل است. تست‌نت فعال است، اقتصاد توکن‌ها عمومی است و مستندات فنی جامع است. ۱۲ تا ۱۸ ماه آینده نشان خواهد داد که آیا معماری تحت شرایط دنیای واقعی دوام می‌آورد یا خیر.